DEVLET BAKANI SAYIN GÜLDAL AKŞİT'İN SOSYAL HİZMETLER VE ÇOCUK ESİRGEME KURUMU GENEL MÜDÜRLÜĞÜ (SHÇEK) 2005 YILI BÜTÇE TASLAĞI SUNUŞ KONUŞMASI
Sayın
Başkan,
Plan ve Bütçe Komisyonunun Değerli Üyeleri,
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumunun temelleri; Büyük Önder Atatürk
tarafından Ankara'da 1921 yılında kurulan Himaye-i Etfal Cemiyeti'ne
dayanmaktadır. 1935 yılında cemiyetin adı Türkiye Çocuk Esirgeme Kurumu olarak
değiştirilmiştir.
1983 yılında 2828 sayılı yasayla Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu
olarak yeniden yapılandırılan ve sosyal devlet olmanın gereği olarak önemli
sosyal hizmetleri sunan bir kurumun bütçesi üzerinde görüşme yapıyoruz.
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu; çocuk yuvaları, yetiştirme yurtları,
kreş ve gündüz bakımevleri, çocuk ve gençlik merkezleri, huzurevleri, yaşlı
bakım ve rehabilitasyon merkezleri, özürlü bakım ve rehabilitasyon merkezleri,
toplum merkezleri, aile danışma merkezleri ve kadın konukevleri gibi kuruluşlar
ile toplumun ekonomik ve sosyal yoksunluk içerisindeki her kesiminin derdine
derman olmaya çalışmaktadır.
Sayın Başkan,
Değerli komisyon üyeleri;
Sosyal Hizmetler ve Çocuk Esirgeme Kurumu; adı geçen hizmet birimlerinde bugün
için 8.939 çalışanı ile 570 kuruluşta 32.000'e yakın insanımıza yatılı olarak 24
saat sürekli, 317.000'i aşkın insanımıza da gündüzlü olarak koruyucu-önleyici,
eğitici hizmet vermektedir.
Ayrıca; 16.478 kişiye ayni-nakdi yardım olarak sosyal yardım yapılmaktadır.
87çocuk yuvamızda 9.542 çocuğa, 7 gündüz bakımevi ve kreşte ise 605 çocuğa ve 97
yetiştirme yurdunda 9.694 gencimize sürekli hizmet verilmektedir.
Toplumumuzda kırsal kesimlerden şehirlere yapılan göç, ekonomik sıkıntılar ve
eğitimsizlikten kaynaklanan sorunlar, sosyo-kültürel değişiklikler bu tür
hizmetlerin daha da yaygınlaştırılmasını gerektirmektedir.
Her insan için ideal olan; sağlıklı bir aile içinde doğup, büyümek ve sağlıklı
bir toplum içinde yaşamaktır. Kurumumuz bunu gerçekleştirmek için kanunun
kendisine vermiş olduğu tüm çalışmaları yapmaktadır.
Bu çalışmalardan kısaca bahsetmek gerekirse;
Ayni-nakti yardımlar (sosyal yardımlar) kanalıyla korunmaya muhtaç çocuk, özürlü,
yaşlı ve aileler desteklenmektedir.
Sokakta yaşamak ve çalışmak zorunda kalan çocuklarımız giderek büyüyen ciddi bir
sorun olarak karşımızdadır. Mevcut 40 çocuk ve gençlik merkezinde çocuk ve
gençlerin rehabilitasyonu, okula yönlendirilmesi, işe yerleştirilmesi gibi temel
hizmetler verilmektedir.
Çocuk ve gençlik merkezlerimizden bu güne kadar 40.205 çocuk yararlanmıştır.
Sorumluluklarını yerine getirmeyen ailelere caydırıcı yasal yaptırımlar süreci
başlatılmıştır.
Sayın Başkan,
Değerli komisyon üyeleri,
Nüfusumuzun %41'i 0-18 yaş arasında olan ülkemizin çocuk ve gençleri; göçler,
yoksulluk, çok çocuklu aile sorunları gibi önemli konuların beraberinde
getirdiği ciddi problemlerle karşı karşıyadır.
Takdir edersiniz ki bu konular sadece SHÇEK'in tek başına çözebileceği sorunlar
değildir. Konunun ailenin güçlendirilmesi, sağlık, eğitim, istihdam politikası
ve diğer sektörlerle yakından ilgisi bulunmaktadır.
Kurumumuz; koruyucu aile ve evlat edindirme uygulanmasına da önem vermektedir.
Bugüne kadar 7.655 çocuk evlat edindirilmiştir. 3.000 aile de evlat edinmek için
sıra beklemektedir. Koruyucu aile uygulaması kampanyaları geliştirilerek devam
etmekte, bu güne kadar 584 çocuğumuz koruyucu aile yanına yerleştirilmiştir.
Kurum,
korucu ve eğitici hizmetler kapsamında "toplum merkezleri"ni
yaygınlaştırmaktadır. 59 adet olan bu merkezlerimiz büyük semtlerde ve
sosyo-ekonomik yönden dezavantajlı olan bölgelerde hizmet vermektedir.
Bu merkezlerde maddi ve manevi kaynaklara ulaşmakta güçlük çeken dezavantajlı
kesimler öncelikli hedef grupları olarak ele almakta ve çözüm üretilmektedir.
Sayın Başkan,
Değerli komisyon üyeleri;
İfade etmeye çalıştığım bu önleyici çalışmalarla kurumumuz; dezavantajlı
kesimlere gücü yettiğince devlet ve toplum adına ev olmaya, yuva olmaya
çalışmaktadır.
Bu bağlamda; çocuk ve gençlerimizin, "çocuk yuvası" ve "yetiştirme yurdu"nun
çocuğu olma kimliğini, gizlenecek bir kimlik olmaktan çıkarmaya çalışmaktayız.
Çocuklarımızın eğitim başarılarının artırılması için önemli çalışmalar
yapılmaktadır. Toplumla kaynaşmaları bütünleşmeleri ve hayata hazırlanmaları
için; sosyo-kültürel ve sportif etkinliklere katılmalarına büyük önem
verilmektedir.
Yurtlarımızdaki 18 yaşını dolduran çocuklarımıza; kamu kurum ve kuruluşlarımızda
işe girmelerine imkan sağlayan, 1988 yılında çıkarılan 3413 sayılı yasa ile her
yıl ortalama 1.100 gencimiz işe yerleştirilmektedir. Bu güne kadar 23.385
gencimiz işe yerleştirilmiştir.
Kurum; özürlü bireylerin sorunlarına çözüm getirmekte, özürlülerin toplum içinde
üretken ve bağımsız yaşamalarını sağlayacak hizmetlerin geliştirilip,
yaygınlaştırılması konusuna önem vermektedir.
65 adet özürlü rehabilitasyon merkezinde 2.474 yatılı, 2.033 gündüzlü olmak
üzere 4.507 özürlü kişiye hizmet verilmekte, buna karşın 2.000'i çocuk olmak
üzere 4.317 özürlü de hizmet alabilmek için sıra beklemektedir.
Bugün nüfusumuzun %7.14'ü 60 yaşın üzerinde olan ülkemizde yaşlılarımıza da
önemli hizmetler sunulmaktadır. 62 huzurevimizde 5.348 yaşlımıza hizmet
verilmektedir. 2010 yılında yaşlı oranının %15'in üzerine çıkacağı tahmin edilen
ülkemizde bu hizmetin de önemi artmaktadır.
Sayın Başkan,
Değerli komisyon üyeleri;
2004 yılı bütçemiz yaklaşık 275 Trilyon TL; 2005 mali yılı bütçemiz yeni parasal
düzenlemeye göre 348.156.000.-Yeni TL olarak tasarlanmıştır. Bu rakamlarla
kurumun sunduğu hizmetlerde ciddi sorunlarla karşı karşıya kalınacağını söylemek
sanırım kehanet olmayacaktır.
2005 mali yılı bütçesine esas olmak üzere; DPT tarafından onaylanan 20 adet ana
proje yatırım programına alınmış bulunmaktadır. Bunların proje değeri 130.9
milyon YTL'dir.
Söz konusu yatırım projeleri arasında;
-2 adet çocuk yuvası inşaatı yer almaktadır. Kırıkkale ve Batman'da 500
çocuğumuza hizmet verecek tesisler 2005 yılı içerisinde bitirilecek ve hizmete
açılacaktır.
-3 adet yetiştirme yurdu yapımı planlanmış olup, bunlardan 72 kapasiteli İzmir
ve 150 kapasiteli Diyarbakır kız yetiştirme yurdunun 2005'te açılması
planlanmıştır. Antalya'daki 100 kapasiteli erkek yetiştirme yurdu bütçe
imkanları dahilinde 2006 yılında açılabilecektir.
-Yatırım programında yer alan 7 adet huzurevinden 2 adeti 2005 yılında hizmete
açılabilecektir. Bunlar; her biri 80 kişilik kapasiteli olan Bilecik ve Tekirdağ
Huzurevleridir. Konya-Çumra Yaşlı Bakımevi ve Rehabilitasyon Merkezi ile
Konya-Ereğli, Konya-Beyşehir, Antalya-Alanya Ve Tunceli'deki toplam 4 huzurevi
inşaatına devam edilecektir.
- 100 kişilik Samsun Rehabilitasyon Merkezi 2005 yılında hizmete açılacaktır.
Bütçe imkanları dahilinde 2006 yılında bitirilmesi hedeflenen 5 adet 698
kapasiteli rehabilitasyon merkezleri ise şunlardır;
- 400 kişilik Yozgat yatalak ve yaşlılar özel bakım ve rehabilitasyon merkezi (C
blok 2004 yılında bitirilecektir.), - 50 kapasiteli Ankara-Şereflikoçhisar
rehabilitasyon merkezi,
- 90 kapasiteli Aksaray rehabilitasyon merkezi,
- 80
kapasiteli Giresun rehabilitasyon merkezi,
- 72 kapasiteliManisa-Akhisar rehabilitasyon merkezi,
İnşaatları devam etmekte olup 2006 yılında tamamlanacak olan diğer projeler ise
şunlardır;
- Kocaeli Anne ve Çocuk Ağırlıklı Toplum Merkezi,
- Muğla-Milas Zihinsel Engelliler Rehabilitasyon Merkezi,
- İstanbul-Kartal yatalak ve yaşlılar özel bakımevi,
Çok sayıda özürlünün sıra beklediği göz önüne alınırsa; bu inşaatlardan 2006
yılında tamamlanması planlanan Muğla-Milas zihinsel engelli rehabilitasyon
merkezi ve İstanbul-Kartal yatalak ve yaşlılar özel bakımevi inşaatları için 2
milyon YTL temin edildiği takdirde 2005 yılında da tamamlanabilmesi mümkün
olacaktır.
Ayrıca yatırım programında bulunan ve 2006 yılında tamamlanması düşünülen
inşaatlarımızın ilerlemesi için de 3 milyon YTL'ye daha ihtiyaç duyulmaktadır.
Bunlara ilave olarak mevcut binalarımız genelde eski yapılar olduğundan yaşlı,
özürlü ve gençlerin kullanımı nedeniyle bakım ve onarım ihtiyacı büyüktür.
2005 yılı itibariyle bakım ve onarım için 10 milyon YTL ödenek konulmuştur. Yeni
açılacak binalarımızın makina ve teçhizat ve donanımı için; 4,5 milyon YTL
ödenek ayrılabilmiştir. Bu miktarın yeterli olması mümkün değildir. Bakım ve
onarım için asgari 5 milyon YTL'ye daha ihtiyaç vardır.
Taşıt alımlarında ise; kısıtlama getirildiğinden 3 adet ambulans alımı ile
sınırlı tutulabilmiş, bağış olarak da 6 ambulans, 5 minibüs ve 3 adet
station-wagon araç kabul edileceği programa alınmıştır. Eski ve yıpranmış olan
araçların bakım ve tamiri, ederinden daha fazla bütçeye maliyet getirdiğinden
bunların yerine, 81 ilimize hibe yoluyla araç temini imkanı sağlanmalıdır. Bu
yüzden yatırım programına bağış olarak konulan araç sayısının artırılması ve
binek araçların eklenmesi gerekmektedir.
Sosyal yardımlar; yoksulluk içinde olup temel ihtiyaçlarını karşılayamayan ve
yaşamlarını en düşük düzeyde dahi sürdüremeyen kişi ve ailelere karşılıksız
olarak sağlanan ayni ve nakdi yardımları kapsamaktadır. Bu yardımlar en yüksek
devlet memuru aylığının (ek gösterge dahil) % 20'si olup, şu anda 73.350.000
TL'dir. Bu kapsamda aileye geri dönüşü teşvik etmek ve bakılan çocuğun 1/3'ü
olan 7.000 kişinin 2005 yılında aileye geri dönüşünü sağlamak için ayni -nakdi
yardım rakamlarının asgari % 100 artırılması konusunda çalışmalar yapılmaktadır.
Ayrıca; kuruma emanet edilen çocuklarımıza ödenen aylık harçlıklar yetersiz
kalmaktadır. Bugün için;
-ilköğretim 1- 4. Sınıfa devam edenlere 11.583.000 TL,
-ilköğretim 5- 8. Sınıfa devam edenlere 19.772.000 TL,
-lise ve dengi okula devam edenlere 23.166.000 TL,
-yükseköğretime devam edenlere 38.610.000 TL, aylık ödeme yapılmaktadır. Bu
rakamların iki katına çıkartılması çalışmaları da devam etmektedir.
Sayın Başkan, değerli komisyon üyeleri;
Bakanlığıma bağlı kurumun personel ücretlerinin düşüklüğü nedeniyle bakıcı anne
ve yardımcı hizmetler sınıfı personeli sayısında düşüşler yaşanmıştır. Yardımcı
hizmetli personel açığı özel hizmet alımı yoluyla karşılanmaktadır.
Genel müdürlüğümüz ve 24 saat hizmet veren sosyal hizmet kuruluşlarımızın
hizmetinde aksama meydana gelmemesi, hizmette etkinliğin ve verimliliğin
sağlanması ile personel sıkıntısının hafifletilmesi amacıyla; güvenlik,
kalorifer, bakım, malzemeli ve malzemesiz yemek pişirme ve temizlik hizmeti gibi
muhtelif hizmetler özel hizmet alımı yoluyla karşılanmaktadır.
2004 yılında açılmış olan kuruluşlar ile açılması planlanan kuruluşlarda
verilecek olan hizmetlerde verimliliğin sağlanması bakımından 2005 mali yılında
3.106 kişiye 1.432 kişi ilave edilerek, toplam 4.538 kişilik özel hizmet alımı
yoluna gidilmesi gerekmektedir.
Bir kişinin aylık maliyetinin ortalama (KDV dahil) 950 YTL olacağı, 4.538
kişinin toplam yıllık maliyetinin ise 51.733.200 YTL olacağı düşünülmektedir.
Sayın Başkan, değerli komisyon üyeleri;
Yukarıda saydığımız başlıca ihtiyaçlardan hükümetimizin genel politikası ve
ülkemizin ekonomik düzeyi göz önüne alındığında asgari olarak ;
-Ayni-nakdi yardımlar için 13.440.000 YTL,
-Çocuk
harçlıkları için 2.424.460 YTL,
- Hizmet alımları için 15.250.200 YTL,
-Yatırım ve büyük onarımlar için 10.000.000 YTL olmak üzere toplam 41.114.660
YTL ek ödenek ihtiyacımız vardır. Ayrıca yatırımlardaki taşıt listesine 4 adet
ambulans, 5 adet minibüs ve 20 adet binek araç ek olarak konulması da
gerekmektedir.
Sayın Başkan, değerli komisyon üyeleri;
Ülkemizin içinde bulunduğu şartlar göz önüne alındığında kurumun gelişmeye,
geliştirilmeye ve daha çok vatandaşı kucaklamak için büyümeye ihtiyacı vardır.
Bu amaçla; sosyal riski azaltma projesi (SRAP) kurumsal geliştirme bileşeni
çerçevesinde SHÇEK'in dört işlevinin güçlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Bunlar sırasıyla;
1) bilgi yönetim sistemi ve bilişim teknolojisinin geliştirilmesi,
2) politika, yönetim, araştırma, izleme ve değerlendirme işlevin güçlendirilmesi,
3) personel gelişimi ve eğitiminin desteklenmesi,
4) kamuoyu araştırması ve bilgilendirme kampanyası
Olarak belirlenmiştir. Projelerin maliyeti yaklaşık 15 milyon ABD $'dır.
Bundan başka; yerel girişimler kapsamında 5 başlık altında toplanan projenin
kurumumuza da katkıları bulunmaktadır. Bunlar;
1- yoksullar için gelir getirici küçük ölçekli projeler,
2- istihdama yönelik gelir getirici projeler,
3- toplum yararına çalışmalar için geçici istihdam,
4- sosyal alt yapı ve hizmet merkezlerinin kuruluş ve geliştirilmesi,
5-toplum kalkınmasına yönelik kapsamlı çalışmalar olarak sıralanabilir.
Ayrıca; ülkemizde sosyal hizmetlerin genel durumu ve SHÇEK'in geleceğine ilişkin
proje ve hedeflerin belirlenmesi için, kamu, üniversiteler ve sivil toplum
kuruluşlarının katılımı ile 19-21 nisan 2004 tarihleri arasında I. Sosyal
Hizmetler Şurası gerçekleştirilmiştir.
Kurumumuz personelinin verim ve hizmet kalitesini artırmak için 2004 yılında 692
kişiye hizmet içi eğitim verilmiştir.
SHÇEK yönetim bilişim sisteminin tüm il, ilçe ve kuruluşlarımıza kadar
yaygınlaştırmak ve bünyemizdeki çocuk, genç, yaşlı ve özürlülere kendilerini
geliştirme amaçlı bilgisayar laboratuarı kurmak maksadıyla dünya bankası
kaynaklı projemiz başlamış olup 2005 yılı sonunda tamamlanacaktır.
2005 yılında gerçekleştirmeyi düşündüğümüz önemli projelerimizden bazılarını şu
şekilde sıralayabiliriz;
-Gündüz Bakımevi Açma Projesi,
-Eve Dönüş Projesi,
-Nasıl Bir Yuvam Olsun Projesi,
-Sevgi Evleri Projesi,
- 25 İl'de Eğitim Amaçlı Özürlüler Parkı.
Sayın Başkan, değerli komisyon üyeleri;
Tüm bu hususları ifade ederken iki hususu belirtmeden geçemeyeceğim.
"Para versinler, personel versinler, imkan versinler, bakın biz o zaman nasıl
hizmet ediyoruz." Diyen bir zihniyete sahip değiliz. Ülkemizin içinde bulunduğu
durumu hepimiz yakından biliyoruz. Biz bize sağlanan mevcut imkanlarla sosyal
hizmetler alanında yapılabileceğin azamisini yapmak konusunda azim ve kararlıyız.
"O halde neden bir sürü imkansızlıktan yakınıyorsunuz?" diye sorulacak olursa,
şunu söyleyebiliriz. Öncelikle biz kurumumuzun içinde bulunduğu durumu, bu
konuları herkesden çok bilmeye hakkı olan milletimizin vekillerine bütün
açıklığıyla anlatmayı bir görev sayıyoruz. İlave olarak da bizden talep de
bulunurken içinde bulunduğumuz sıkıntıları bilsinler istiyoruz da onun için.
Bu arada, komisyon lütfeder de bir miktar kaynak artırımı yaparsa buna da
minnettar kalacağımızın bilinmesini istiyorum.
Vurgulamak istediğim ikinci önemli husus da, hayırsever kişi ve kuruluşların
desteklerini burada bir kez daha anma ihtiyacımızdır. Gerçekten de özel kişi ve
kuruluşlar gerek açtıkları sosyal hizmet kuruluşları aracılığıyla ve gerekse
bizim kuruluşlarımıza yaptıkları yardımlarla bizim nefes almamızı
kolaylaştırmaktadırlar.
Bu desteğin her türlü takdirin üzerinde olduğunu ifade etmek istiyorum. Hükümet
olarak bu desteği teşvik etmek amacıyla, vergi kanununda yapılan bir
düzenlemeyle kurumu yapılacak ayni ve nakdi yardımlara %100 vergi muafiyeti
tanınmıştır.
Türkiye'nin en büyük ailesi sosyal hizmetler ailesinin bebekleri, çocukları,
gençleri, özürlüleri, yaşlıları ve çalışanları adına da hepinizi sevgi ve saygı
ile selamlıyor, SHÇEK 2005 yılı bütçesinin hayırlı, uğurlu olmasını temenni
ediyorum.